Praktijkvoorbeelden LOB

Onderwijs draait steeds minder alleen om kwalificatie en steeds meer om de ontwikkeling van de student als mens.

____________________________

Steeds meer onderwijsinstellingen zoeken naar manieren om studenten niet alleen voor te bereiden op een beroep, maar ook op hun rol in de samenleving. De samenwerking tussen LOB en Maatschappelijke Diensttijd (MDT) biedt hiervoor nieuwe kansen. In Groningen ontwikkelde het Alfa-college samen met Stichting Jong in de Buurt een programma waarin studenten hun talenten ontdekken, praktijkervaring opdoen én maatschappelijke impact maken. Dit praktijkvoorbeeld laat zien hoe LOB en MDT elkaar kunnen versterken en bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling van jongeren.

____________________________

“Voor mij komt bij MDT alles samen: LOB, burgerschap, persoonlijke ontwikkeling en ‘de stap naar buiten’.”

Hoe ondersteun je studenten niet alleen bij het maken van loopbaankeuzes, maar ook in hun persoonlijke groei en maatschappelijke betrokkenheid? In dit praktijkvoorbeeld staat de verbinding tussen LOB en MDT centraal. Het laat zien hoe beide thema’s elkaar kunnen versterken en bijdragen aan de persoonlijke ontwikkeling van jongeren.

Het Alfa-College (mbo) in Groningen ontwikkelde samen met Stichting Jong in de Buurt en op basis van het MDT-programma Young Leaders, een lesprogramma waarin studenten hun talenten en kwaliteiten ontdekken én inzetten bij uiteenlopende maatschappelijke projecten.

Voor dit praktijkvoorbeeld spraken we met drie betrokken professionals:

• Mirjam Magermans, docent en mentor bij Retail Administratie Logistiek niveau 2,3 aan het Alfa-College.
• Nienke Coenraads, werkzaam bij de Stichting Jong in de Buurt en betrokken bij de uitvoering van MDT-programma’s in Noord-Nederland, zoals Young Leaders.
• Leila Uçar, Regio Facilitator MDT in de provincie Groningen.

Van idee naar samenwerking: een lange aanloop
De samenwerking tussen het Alfa-college en Stichting Jong in de Buurt ontstond niet van de ene op de andere dag. “De eerste week dat studenten startten met het programma, is eigenlijk het eindpunt van een lang voortraject,” vertelt Nienke Coenraads. “Mirjam en ik zijn ruim anderhalf jaar bezig geweest met de voorbereiding. De centrale vraag was: wat willen we studenten meegeven en hoe kunnen MDT en LOB elkaar daarin versterken?”
Uitgangspunt van de samenwerking was het koppelen van het bestaande LOB-programma aan een MDT-programma op basis van Young Leaders. Bij dit programma - dat onderdeel uitmaakt van MDT - is het doel dat jongeren op basis van hun kwaliteiten en talenten zich inzetten voor hun buurt en omgeving en zo positieve rolmodellen worden.

Een gedeelde visie: breder opleiden dan alleen voor een beroep
De kern van de samenwerking rust op een gedeelde onderwijsvisie.
“Wij leiden studenten op voor een beroep, maar dat is niet het enige doel”, zegt Mirjam. “We willen ze een brede vorming meegeven. Veel studenten gaan uiteindelijk iets heel anders doen en dan is het belangrijk dat ze zichzelf kennen en de wereld om hen heen hebben verkend. Die brede ontwikkeling stond centraal bij het ontwikkelen van het programma, waarbij we LOB, MDT en burgerschap niet als losse onderdelen zien, maar als één geheel. Voor mij komt bij MDT alles samen: LOB, burgerschap, persoonlijke ontwikkeling en ‘de stap naar buiten’.”

LOB en MDT in de praktijk: eerst reflectie, dan ervaring
Het Alfa-College werkt met modulair onderwijs, wat ruimte biedt om programma’s flexibel in te richten.
In de pilotfase werd MDT gekoppeld aan het bestaande LOB-programma, maar dit leidde tot een té vol programma. Daarom ligt in de eerste periode nu de focus op LOB en zelfinzicht, waarbij kwaliteiten en motieven centraal staan. In de daaropvolgende periode verschuift de aandacht naar MDT, waarin vooral het toepassen, ervaren en bijdragen aan de maatschappij centraal staan.
“Eerst leg je een basis: wie ben ik, wat kan ik, wat wil ik,” legt Mirjam uit. “Daarna ga je dat verdiepen in de praktijk via MDT. Deze volgorde zorgt voor meer rust en diepgang. Een hele dag LOB én MDT bleek te intensief. Studenten waren aan het einde van de dag gewoon ‘op’.”

De kracht van MDT: leren in een veilige oefenruimte
Een belangrijk verschil tussen MDT en LOB zit in de manier van leren.
“Bij LOB gaat het gedeeltelijk ook om een beoordeling, bij MDT niet,” zegt Nienke. “Bij MDT mag je experimenteren. Je hoeft het niet goed te doen, maar je mag ontdekken. Dat maakt MDT tot een veilige oefenruimte. Je gaat iets doen voor een ander. Dat is nooit goed of fout. Dáár zit het leren. Ook thema’s als zingeving en maatschappelijke betrokkenheid krijgen ruimte. Studenten ontdekken: waar kan ik van betekenis zijn?”

De rol van docenten: essentieel in het proces
Een succesvolle MDT-aanpak vraagt om actieve betrokkenheid van docenten.

“De docent moet erbij zijn,” benadrukt Mirjam. “Je kunt niet zeggen: hier is de trainer, succes ermee! Docenten signaleren wat er tijdens het MDT-traject gebeurt en kunnen direct of later op school inspelen op situaties die zich voordoen. Soms komen er persoonlijke of gevoelige verhalen naar boven. Dan moet je als docent je studenten kunnen opvangen. Daarnaast zorgt de aanwezigheid van de docent voor verbinding met de rest van het onderwijsteam.” 
Docenten kunnen een zogenaamde train-de-trainer volgen. Deze professionalisering draagt bij aan een duurzame inbedding van de principes van MDT binnen het onderwijs. 

Leren in de praktijk: van sportdag tot spirituele workshop
Studenten organiseren binnen het MDT-programma op het Alfa-college uiteenlopende activiteiten, zoals sportdagen op basisscholen, activiteiten in de zorg of spelmiddagen in de buurt. Juist de variatie maakt het leerzaam en studenten hebben ook echt iets te kiezen. Zo kan iedereen zijn of haar talenten inzetten op maat. Studenten leren ook in de praktijk hoe het is om samen te werken aan een maatschappelijk project.
“De ene groep krijgt het goed voor elkaar, de andere niet,” vertelt Mirjam. “Soms neemt één student de leiding, of loopt de samenwerking stroef. Ook dat zijn waardevolle leermomenten.” Ook individuele keuzes spelen een rol.
“Een student organiseerde een spirituele workshop. De rest van de groep voelde daar niet voor en deed niet mee, maar hij zette door. Ook dat is ontwikkeling.”

Impact is niet altijd direct zichtbaar
De opbrengsten van MDT en LOB zijn niet altijd meteen zichtbaar of meetbaar.
“Het kwartje valt soms pas veel later,” zegt Nienke. “In de zomervakantie, of jaren daarna. Dat vraagt om een andere manier van kijken naar het resultaat van een MDT-project. “Je plant zaadjes, en die komen later tot bloei.”

Succesfactoren voor integratie LOB en MDT
De samenwerking in Groningen laat zien dat koppeling tussen LOB en MDT heel goed mogelijk is, maar niet vanzelf ontstaat. Het vraagt lef, maar ook tijd om een goed project te ontwikkelen. Op basis van het gesprek met Mirjam, Nienke en Leila zijn er een aantal belangrijke randvoorwaarden te noemen:

1. Een duidelijke visie
   Wat wil je studenten meegeven?
2. Draagvlak binnen het team
   Het moet iets van het hele team zijn, niet van één persoon.
3. Een kartrekker
   Iemand die het proces op school aanjaagt en verbindt.
4. Structuur en ruimte
   Duidelijkheid in opzet, met ruimte om te experimenteren.
5. Duurzaamheid
   Docenten kunnen worden opgeleid tot trainer, zodat het programma binnen de school kan blijven bestaan.

Meer dan een project
Wat in Groningen gebeurt, laat zien dat MDT meer kan zijn dan een los project. “De interessante vraag is niet wat MDT is, maar wat je met jongeren wilt opbouwen,” zegt Mirjam. “Wanneer die vraag centraal staat, ontstaat er ruimte voor echte verbinding met LOB en voor onderwijs dat verder gaat dan alleen kwalificatie. Het gaat om de ontwikkeling van de student als mens en om de vraag: wat nemen studenten mee voor de rest van hun leven?”