Praktijkvoorbeelden LOB

LOB gaat niet over wat je later wilt worden, maar over ontdekken wie je bent, wat je belangrijk vindt en hoe je richting geeft aan je toekomst.

____________________________

Goede loopbaanoriëntatie begint niet met de vraag welke opleiding bij een student past, maar met de vraag wat hem of haar drijft. LOB-projectleider Lisa Lemmerling pleit voor meer ruimte voor het gesprek: over waarden, interesses, keuzes en de toekomst. Bij ROC van Amsterdam-Flevoland werkt ze aan een aanpak waarin LOB steeds meer onderdeel wordt van het dagelijkse onderwijs en waarin studenten leren zelf regie te nemen over hun loopbaan.

____________________________

“LOB hoeft helemaal niet altijd groot of ingewikkeld te zijn.”

In 2023 stelde het ministerie van OCW vier jaar lang een bedrag beschikbaar om LOB (loopbaanoriëntatie, -ontwikkeling en -begeleiding) binnen het mbo een kwaliteitsimpuls te geven. Bij veel ROC’s heeft dat geleid tot de aanstelling of uitbreiding van LOB-projectleiders en -coördinatoren.
Lisa Lemmerling is sinds 2023 projectleider bij het ROC van Amsterdam-Flevoland, het grootste ROC van Nederland.

De interesse van Lisa Lemmerling in loopbaanbegeleiding komt voort uit haar eigen loopbaan. Zelf wist ze niet altijd precies welke richting ze op wilde. Via verschillende opleidingen en functies, onder meer als intercedent en als stewardess bij de KLM, kwam ze uiteindelijk in het onderwijs terecht. Als docent, studieloopbaanbegeleider en pluscoach ontdekte ze hoe waardevol het is om jongeren te begeleiden bij hun zoektocht naar het vinden van de juiste plek.

Van een test naar een gesprek
Lisa kijkt met een kritische blik terug op haar eigen LOB-begeleiding op de middelbare school. Die bestond vooral uit het invullen van een testje. De uitslag moest inzicht geven in welke richting bij haar zou passen. Wat ze achteraf vooral mist is het gesprek rondom die uitslag. Volgens Lisa begint goede LOB daarom niet bij een test of een lijstje opleidingen, maar met een gesprek.

Wat vind je belangrijk? , Wat wil je ontdekken? , Wat zijn je interesses? Hoe wil je bijdragen aan de maatschappij?

Vragen die volgens Lisa jongeren verder helpen. Want LOB gaat niet alleen over het kiezen van een opleiding of een beroep. Het gaat over het ontwikkelen van zelfkennis en over het vermogen om keuzes te maken, daarop te reflecteren en die waar nodig bij te sturen. Een vaardigheid waar je de rest van je leven plezier van hebt.

Een visie die niet achter een bureau is bedacht
Toen Lisa LOB-projectleider werd bij het ROCvA-F, kreeg ze de opdracht om een organisatie brede visie op LOB te ontwikkelen. Ze begon niet met schrijven, maar met luisteren.

In LOB-ateliers ging ze in gesprek met docenten, studieloopbaanbegeleiders, managers, directeuren én studenten. Wat hebben zij nodig? Wat verstaan zij onder goede LOB? Wat gebeurt er al en waar lopen ze tegenaan? Zo ontstond in co-creatie de visie op LOB van het ROCvA-F.
Die manier van werken werpt inmiddels zijn vruchten af. Binnen de verschillende colleges ontstaan steeds meer eigen initiatieven: van LOB-werkgroepen tot inspiratiedagen. Een belangrijke rol daarbij is weggelegd voor de Kerngroep LOB, waarin mensen met verschillende achtergronden en vanuit verschillende colleges samenwerken.
Zij vormen een netwerk van ambassadeurs dat de visie op LOB verder brengt in de eigen teams.

Van enthousiaste kartrekkers tot eigenaarschap van het hele team
Tegelijkertijd ziet Lisa een belangrijk risico: LOB binnen organisaties en opleidingen kan kwetsbaar worden als het te veel afhankelijk is van een paar bevlogen mensen.
Voor Lisa ligt daar een belangrijke opdracht voor de komende periode: LOB moet niet van enkele enthousiaste kartrekkers zijn, maar van de teams zelf.
Dat betekent kennis delen, expertise opbouwen en ruimte creëren voor professionals om LOB onderdeel te maken van hun eigen onderwijspraktijk.

Soms begint LOB met één goede vraag
Een van Lisa’s belangrijkste inzichten uit haar gesprekken met studenten is dat LOB helemaal niet altijd groot of ingewikkeld hoeft te zijn. Studenten gaven aan dat één goede vraag van bijvoorbeeld een docent, ze al op weg kan helpen bij het nadenken over loopbaankeuzes.

Ook het gesprek tussen studenten onderling over thema’s die ertoe doen is belangrijk en gebeurt nog veel te weinig. Samen met studenten ontwikkelde Lisa hiervoor het Loopbaanwaardenspel. Studenten bespreken daarin dilemma’s rondom thema’s als geld, werk, duurzaamheid en persoonlijke waarden.
Ze bleken dit soort onderwerpen nauwelijks eerder met elkaar besproken te hebben, terwijl een gesprek over wat je belangrijk vindt, waar je grenzen liggen of wat voor jou betekenisvol werk is, op zichzelf al een loopbaanervaring is.
Het verschuift het gesprek van ‘Wat wil je worden?’ naar ‘Waarom wil je dat eigenlijk?’

Over generaties heen kijken
Ook het Loopbaangeneratiespel, een door Lisa zelf ontwikkeld spel, draait om het gesprek achter de keuze en loopbaanstap. Deelnemers aan het spel onderzoeken hoe verschillende generaties naar werk en loopbaan kijken. Waarom vindt de één zekerheid en een vast contract zo belangrijk, terwijl de ander vooral waarde hecht aan vrijheid, ontwikkeling of betekenisvol werk? En zijn die verschillen eigenlijk wel zo groot? Of spelen ook levensfase en maatschappelijke ontwikkelingen een rol?
Door daar samen over te praten ontstaan nieuwe inzichten. Voor begeleiders biedt het spelen van het spel bovendien een kans om waarden en overtuigingen bewuster mee te nemen in gesprekken met studenten.
Voor Lisa is dat precies de kracht van dit soort materialen: ze zijn aanleiding voor een gesprek dat anders misschien niet zou ontstaan.

Naast het Loopbaanwaardenspel, wordt er binnen het ROCvA/F gebruik gemaakt van het Loopbaanspel (met vragenkaartjes) en het LOB-focusspel voor teams. 

LOB als voorbereiding op een veranderende loopbaan
Volgens Lisa gaat het bij goede LOB-begeleiding ook om rekening te houden met ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en binnen de maatschappij. Jongeren zullen waarschijnlijk vaker dan eerdere generaties te maken krijgen met veranderingen in werk, functies en loopbanen. Een opleiding kiezen is daarom steeds minder een eenmalige keuze voor één vast beroep, maar een eerste stap.
Studenten leren regie te nemen op hun eigen loopbaan is daarmee dus een belangrijk onderdeel van goede LOB. Wie zichzelf kent, weet wat hij of zij belangrijk vindt, ervaringen kan duiden en bereid is keuzes opnieuw te bekijken, staat sterker wanneer omstandigheden veranderen.

De volgende stap: expertise in de teams
De komende jaren wil Lisa verder bouwen aan een duurzame LOB-aanpak binnen het ROCvA-F.
Een belangrijk onderdeel daarvan is een training voor LOB-ambassadeurs binnen de teams. Het doel: expertise die nu nog deels van buitenaf wordt aangevoerd, steeds meer binnen de organisatie zelf ontwikkelen.
Daarnaast blijft Lisa praktische materialen ontwikkelen waarmee collega’s direct aan de slag kunnen. Dit schooljaar werkt ze aan het LOB in the pocket-boekje. Een boekje dat, in eerste instantie digitaal,  binnen alle onderwijsteams zal worden verspreid en dat antwoord geeft op vragen als: wat is LOB, wat moet volgens de wet als het gaat om LOB en welke ruimte is er om zelf invulling te geven aan LOB? Het boekje bevat daarnaast tips van studenten over hoe LOB vorm te geven. 

De rol van verbinder en aanjager
Die praktische insteek past bij Lisa’s manier van werken. Ze ziet haar rol steeds meer als verbinder, aanjager en ontwikkelaar: mensen bij elkaar brengen, goede voorbeelden delen en hulpmiddelen maken waarmee teams aan de slag kunnen. Máár ook thema’s met elkaar verbinden die nu vaak losstaan van elkaar, zoals bijvoorbeeld BPV en LOB of LOB en LLO.

Lisa benadrukt nogmaals dat LOB over veel meer gaat dan de keuze voor een opleiding of een beroep. Het gaat over leren kijken naar jezelf, naar de wereld om je heen en naar de mogelijkheden die er zijn en je plek vinden.
Of, zoals haar eigen loopbaan laat zien: soms ontdek je pas onderweg waar je uiteindelijk terecht wil komen!

Meer weten over de in de tekst genoemde spellen? Neem contact op met Lisa Lemmerling.