Praktijkvoorbeelden LOB

De aankomende curriculumherziening biedt een kans om vaklessen meer te laten bijdragen aan de toekomstkeuzes van leerlingen.

____________________________

De curriculumherziening biedt vo-scholen de kans om LOB sterker te verbinden met het vakonderwijs. Het onderzoek van docent en decaan Marion Hendriks op een vavo-school laat zien dat veel docenten al ongemerkt bijdragen aan LOB, vaak in kleine momenten tijdens de les. Door deze voorbeelden zichtbaar te maken en schoolbreed te verbinden, kan LOB een vanzelfsprekend onderdeel worden van goed onderwijs — een aanpak die niet alleen relevant is voor het vavo, maar inspiratie biedt voor het hele voortgezet onderwijs.

____________________________

"De curriculumherziening is echt een kans om LOB structureel in te bedden in lesprogramma’s."

Met de aankomende curriculumherziening in het voortgezet onderwijs groeit de aandacht voor de verbinding tussen vakinhoud en de toekomst van de leerling. Voor het vavo is die verbinding misschien nog wel urgenter dan voor het reguliere vo. Veel vavo-leerlingen hebben al een onderwijstraject achter de rug en staan voor belangrijke keuzes, terwijl de tijd om hen daarbij te begeleiden beperkt is. Als LOB verweven wordt met vaklessen, worden leerlingen geprikkeld om vanuit verschillende perspectieven na te denken over hun toekomst. Dit geldt overigens ook voor leerlingen binnen het reguliere vo.

Decaan en docent Marion Hendriks van Vavo Rijnmond College onderzocht hoe LOB sterker kan worden ingebed in de vaklessen. Hoewel haar onderzoek al vóór de curriuculumherziening startte, sluit het er naadloos op aan. “De curriculumherziening is echt een kans om LOB structureel in te bedden in de lesprogramma’s”, aldus Marion.

Van bewustwording naar concrete praktijk
De eerste aanzet voor het onderzoek ontstond na een bijeenkomst waarin een vavo-decaan liet zien hoe LOB schoolbreed en vakoverstijgend kan worden georganiseerd, onder andere via studiedagen over LOB voor docenten. Dit zette Marion aan het denken: hoe kun je vakdocenten op een laagdrempelige manier betrekken bij LOB, en wat gebeurt er eigenlijk al bij ons op school?

Ze ging hierover in gesprek met verschillende vaksecties. Daarbij werd eerst verkend wat er al gebeurde rondom LOB. Wat bleek: vaak meer dan docenten zelf dachten.

“Docenten denken vaak dat ze niets doen aan LOB, maar als je doorvraagt, komen er ineens allerlei voorbeelden naar boven. LOB is vaak al ‘organisch’ aanwezig in de les, zonder dat het zo wordt benoemd. En het hoeft helemaal niet groot of ingewikkeld te zijn. Soms is één vraag al genoeg om het gesprek op gang te brengen.

Zo vroeg een docent Duits tijdens een mondeling: wat ga je hierna doen? Sommige leerlingen bleken daar helemaal nog geen duidelijk beeld bij te hebben. Die leerlingen stuurde ze vervolgens naar mij door. Zo simpel kan het dus zijn.”

Zichtbaar maken wat er al gebeurt
Op basis van de gesprekken met vakdocenten verzamelde Marion voorbeelden van LOB in de vakles en bracht deze overzichtelijk in kaart. Daarmee werd zichtbaar wat er al gebeurde tijdens de lessen, vaak zonder dat het direct werd herkend als LOB.

Een belangrijk inzicht uit het onderzoek is dan ook dat bewustwording een sleutelrol speelt. Veel docenten dragen bij aan LOB, maar benoemen het niet als zodanig. Door dit expliciet te maken, ontstaat ruimte voor uitwisseling, gerichtere keuzes binnen het curriculum en het ontwikkelen van vakoverstijgende initiatieven.

Wat vraagt dit van scholen
Wanneer scholen LOB een bredere plek willen geven en explicieter willen integreren in vaklessen, vraagt dat om een heldere, schoolbrede visie. 
De rol van LOB binnen het onderwijs kan dan niet langer afhangen van individuele keuzes van docenten, maar vraagt om gezamenlijke afspraken en richting.

Een schoolbrede benadering betekent dat de schoolleiding een cruciale rol vervult als verbinder en facilitator. Niet als uitvoerder, maar door het formuleren van een gedeelde visie, het creëren van ruimte en het structureel verankeren van LOB in het curriculum. Op die manier ontstaat het besef dat LOB geen exclusieve verantwoordelijkheid is van de decaan, maar een gezamenlijke opdracht. Iedere onderwijsprofessional draagt vanuit de eigen rol bij aan het begeleiden van de leerlingen in het verkennen van hun toekomst.

De curriculumherziening biedt hierbij een natuurlijk momentum. Niet als een extra taak, maar als een kans om opnieuw te kijken naar de betekenis van vakonderwijs in relatie tot de loopbaanontwikkeling van leerlingen.

Praktische lessen 
De aanpak van Marion leverde een aantal concrete inzichten op die direct toepasbaar zijn binnen scholen:

1. Begin klein
   Ga in gesprek met één vertegenwoordiger per sectie. Deze vertegenwoordiger deelt vervolgens de bevindingen met de gehele sectie.
2. Inventariseer wat er al gebeurt
   Vaak is dat meer dan vooraf wordt gedacht.
3. Maak het zichtbaar
   Verzamel en deel voorbeelden binnen de school.
4. Verbind met het curriculum
   Gebruik de (nieuwe) examenprogramma’s als kapstok.
5. Houd het eenvoudig
   LOB kan al in een paar minuten binnen een lesmoment worden geïntegreerd en dient zich soms spontaan aan.
6. Blijf het agenderen
   Herhaling en zichtbaarheid zijn essentieel voor borging. Geef LOB als thema een structurele plek binnen het jaarprogramma.

Tot slot
Het onderzoek laat zien dat LOB in de vakles geen grote systeemverandering hoeft te zijn. Juist in kleine, betekenisvolle momenten zoals een vraag tijdens een mondeling, een discussie in de klas of een praktijkervaring, ontstaat impact.

En daar ligt een belangrijke kans: LOB niet als extra taak, maar als vanzelfsprekend onderdeel van goed onderwijs.
“Ik hoop vooral dat docenten zich meer bewust worden van wat LOB is en dat het gewoon onderdeel wordt van hun les.”

Inmiddels is afgesproken dat er in de week van de studiekeuze van 1 t/m 7 oktober 2026 aan vakdocenten wordt gevraagd in een van de lessen in die week aandacht te schenken aan LOB. Plan is om dan van tevoren te vragen op welke manier zij dit willen doen en na afloop van de week te vragen hoe dat is verlopen.