LOB-onderzoeksbank

Jessie Bakens, Frank Cörvers, Didier Fouarge, Mark Levels (2023)

Arbeidsmarktinformatie kan leerlingen helpen om beter geïnformeerde studie- en beroepskeuzes te maken, vooral wanneer deze informatie een vast onderdeel is van LOB.

____________________________

Het onderzoek laat zien dat arbeidsmarktprognoses waardevolle inzichten bieden in toekomstige kansen en tekorten op de arbeidsmarkt, al blijven langetermijnvoorspellingen onzeker. Vooral in sectoren als techniek, ICT, onderwijs, zorg en veiligheid worden de komende jaren arbeidsmarktkraptes verwacht. Daarnaast blijkt dat het actief aanbieden van arbeidsmarktinformatie binnen LOB invloed heeft op de keuzes van jongeren: hun beeld van de arbeidsmarkt wordt nauwkeuriger en zij kiezen vaker voor opleidingen en beroepen met gunstige arbeidsmarktperspectieven. Het onderzoek benadrukt daarom het belang van een goede verbinding tussen zelfkennis, studiekeuze en actuele arbeidsmarktinformatie.

____________________________

Samenvatting van het onderzoek

• Het Ministerie van OCW werkt aan een verkenning over de arbeidsmarkt van 2040. Het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) heeft een analyse gepubliceerd waarin het nut van prognoses over de verre toekomst wordt getoetst. Ook worden suggesties voor beleidsinterventies en vervolgstappen gegeven.
• De arbeidsmarktprognoses die het ROA maakt gaan 6 jaar vooruit en laten zien welke knelpunten er op de arbeidsmarkt op middellange termijn verwacht kunnen worden. Met deze knelpunten wordt het verschil tussen de vraag naar de vaardigheden van schoolverlaters en het aanbod van gediplomeerde jongeren bedoeld.
• Het ROA verwacht in hun prognose dat er tot 2026 knelpunten zullen zijn bij leerkrachten, technische beroepen, ICT beroepen, zorgberoepen en binnen de sector Openbaar bestuur en veiligheid. 
• De vraag naar beroepen die gevoelig zijn voor economische schommelingen kan snel veranderen. Dit geldt bijvoorbeeld voor bouwarbeiders afbouw, beeldende kunstenaren  of kelners en barpersoneel. Daarentegen zijn verpleegsters, ingenieurs, doctoren of leraren voorbeelden van beroepen die gedreven worden door langdurige en structurele trends (vb. vergrijzing of automatisering).
• Mocht er een disbalans op de arbeidsmarkt zijn, zal deze overschat worden in  een verkenning tot 2040. In de tussentijd zullen namelijk aanpassingsmechanismen optreden om deze disbalans te corrigeren.
• Denk hierbij aan het extra leveren van arbeidsmarktinformatie aan jongeren middels een studie-en beroepskeuze test, een loonaanpassing, het aantal gewerkte uren verhogen en meer inzetten op Leven Lang Ontwikkelen.
• Onder andere de uitvoeringsplannen rondom de energietransitie, het automatiseren van banen en taken en de omvang van de migratie zorgen voor onnauwkeurigheden in de prognoses op lange termijn. Dit komt  door de specifieke opleidingseisen en onzekerheid rondom de ontwikkelingen op korte termijn.

Wat kun je uit het onderzoek meenemen naar de LOB-praktijk? 

• Scholen richten zich met LOB-activiteiten vooral op het ontdekken van de eigen capaciteiten en  voorkeuren van leerlingen voor een vervolgopleiding. In Nederland is met de websites KiesMBO en Studiekeuze 123 een rijke hoeveelheid gegevens voorhanden om jongeren te helpen bij een arbeidsmarktgerichte studiekeuze.
• Opvallend is dat desondanks jongeren vaak blijven kiezen voor opleidingen waar de kansen op werk klein zijn.
• Het beter integreren van arbeidsmarktinformatie in LOB-activiteiten en studievoorlichting op school zou kunnen bijdragen aan een meer arbeidsmarktgerichte studiekeuze. 
• Uit internationaal onderzoek blijkt dat het geven van arbeidsmarktinformatie aan jongeren van enige invloed is op de keuzes die ze maken voor hun opleiding en beroep. Dit blijkt ook uit een grootschalig veldexperiment door ROA in 2022 op 243 scholen en meer dan 28.000 jongeren op het VMBO.
• De bevinding is dat met deze informatie de nauwkeurigheid van de arbeidsmarktverwachtingen van de leerlingen verbetert. Studenten die deze informatie ontvangen veranderen ook 1 tot enkele procentpunten vaker van favoriet beroep en switchen systematisch naar een beroep met betere arbeidsmarktvooruitzichten.