LOB-onderzoeksbank
Professionele identiteitsontwikkeling als dialogisch proces
Vloet, K. (2014)
De rol van de leraar als loopbaanbegeleider vraagt om voortdurende balans tussen verschillende spanningen in werk en identiteit.
____________________________
Leraren die ook een begeleidende rol vervullen, bewegen voortdurend tussen uiteenlopende belangen en verwachtingen binnen hun werk en loopbaan. Deze spanningen beïnvloeden hoe zij zichzelf zien en hoe zij hun rol invullen. Professionele identiteit ontwikkelt zich daarbij als een dynamisch verhaal, gevormd in interactie met anderen en met de context. Bewuste reflectie op deze ontwikkeling helpt leraren om steviger hun rol te pakken en hun professionele groei richting te geven.
____________________________
Samenvatting van het onderzoek
Leraren die naast hun vakdocentschap een rol als leerling- of loopbaanbegeleider in hun school krijgen, balanceren in hun begeleiding aan leerlingen tussen zorg en (talent)ontwikkeling, in hun school tussen erkenning en autonomie en in hun loopbaan tussen levensthema en maatschappelijke positionering. Met deze dilemma’s om durven gaan vereist moed en kan leiden tot verschillende loopbaanpaden. Leraren ontwikkelen hun professionele identiteit als meerstemmig zelfverhaal in dialoog met leerlingen, school, opleiding en de maatschappij, maar ook met zichzelf. Dat blijkt uit het promotieonderzoek waarvan het proefschrift binnenkort verschijnt.
Wat kun je uit het onderzoek meenemen naar de LOB-praktijk?
Leraren die naast hun valdocentschap een rol als leerling- of loopbaanbegeleider in hun school ambiëren, of hebben, balanceren in hun begeleiding aan leerlingen tussen zorg en (talent)ontwikkeling, in hun school tussen erkenning en autonomie en in hun loopbaan tussen levensthema en maatschappelijke positionering. Met deze dilemma’s om durven gaan vereist moed en het kan leiden tot verschillende loopbaanpaden. Leraren ontwikkelen hun professionele identiteit als een meerstemmig zelfverhaal in dialoog met leerlingen, hun school, hun opleiding en de maatschappij, maar ook met zichzelf. Dat blijkt uit het proefschrift. Verhalen in deze studie tonen hoe zeer loopbaan- en identiteitsontwikkeling van leraren een relationeel en dialogisch fenomeen is waarbij de professional voortdurend moet worstelen om erkenning en onderhandelen in verschillende contexten door een externe dialoog aan te gaan met anderen, maar ook in een interne dialoog binnen zichzelf. Overbruggen van de kloof tussen een toegeschreven identiteit door anderen en de zelf ervaren identiteit blijkt lastig (Sfard & Prusak, 2005). Resultaten komen overeen met hoe Wenger (1998) identiteitsontwikkeling ziet langs twee dialogische processen. Ten eerste het kunnen en mogen bijdragen aan ontwikkeling van de eigen beroepspraktijk: in dit geval het verbeteren van (loopbaan) begeleiding van leerlingen in de school. Ten tweede hierin ook actief kunnen en mogen participeren. Beide ontwikkelingslijnen vormen een belangrijk thema in deze studie: in positieve zin in de succesverhalen en in negatieve zin in verhalen van teleurstelling, machteloosheid en strijd. Teleurgestelde professionals kunnen niet de bijdrage leveren aan de begeleidingspraktijk die zij in ideale zin willen realiseren. Zij worden- althans in hun eigen beleving - niet voldoende in de onderwijspraktijk betrokken, waardoor ze er minder in kunnen participeren dan ze zouden willen, wat frustratie, machteloosheid en isolement oplevert. Dat kan zelfs leiden tot burn-out of drop-out. Door verhalen te positioneren in hun maatschappelijke context en looppaanontwikkeling kunnen zij als ‘histories’ beschouwd en niet louter als individuele ‘stories’ (Goodson, 2003).
Het proefschrift biedt enerzijds een theoretisch model en geeft anderzijds inzicht hoe de ZelfKonfrontatie Methode of ZelfKennis Methode (ZKM) kan bijdragen aan professionele identiteitsontwikkeling, zowel op cognitief als qua belevingsniveau. Meerstemmigheid in identiteit kan harmonieus verlopen maar ook met (innerlijke) conflicten gepaard gaan. Juist de ZKM maakt deze ontwikkeling in je professionele identiteit bewust. Het bewust worden van wie je bent als leraar of docent en wie je graag zou willen zijn of worden - je motivatie, taakopvatting en zelfbeeld - is dan een eerste stap in professionalisering van leraren en docenten richting inclusief onderwijs.
